دروازه ای به جهان بی کران شیمی

کنترل رطوبت پوست :

رطوبت بالای 45% برای فعالیت آنزیم ها شرایط مطلوبی است . پوست خام دارای 60% رطوبت است لذا بایستی با استفاده از یکی از روش های زیر رطوبت پوست  را به کمتر از 30% کاهش داد تا شرایط ایده آل از بین برود و فعالیت آنزیم ها متوقف گردد :

1. با خشک کردن پوست
2. با نمک سود کردن پوست

خشک کردن پوست :

به طرق مختلف خشک کردن انجام می گیرد :

1. خشک کردن پوست در سطح زمین (توصیه نمی شود)
2. خشک کردن پوست به روش فریم (شکل مقابل)
3. خشک کردن از طریق آیزان کردن روی طناب یا سیم
4. خشک کردن به روش چادر آفتابی
5. خشک کردن به روش چتری
6. خشک کردن به طریق چهار میخ کردن پوست به زمین

از طریق خشک کردن رطوبت پوست تا 10-14% کاهش پیدا می کند .

•       روش چادر آفتابی : در این روش به موازات ستون فقرات آن را بر روی سیم یا طنابی  که بطور افقی بین دو تیرک کشیده شده است پهن می شود و بعد لبه های پوست با طناب از هر طرف کشیده و میخکوب می شود .
•       روش چتری : در این روش یک تیرک عمودی به عنوان تکیه گاه و سط چرم  به کار می رود ،لبه های پوست مثل روش چادر آفتابی از دو طرف کشیده و میخکوب می شود .
•       روش چهار میخ کردن پوست به زمین : مثل روش چتری است با این تفاوت که سرعت عمل خشک شدن نسبت بدان کمتر است .

نمک سود کردن پوست :

1. خشک نمکی : در این روش بر روی پوست سلاخی شده نمک پودری ریخته شده و در تمام سطح آن به طور یکنواخت پخش می شود . پوست های نمک سود شده بر روی هم کتن می شوند .
2. تر نمکی : در این روش پوست ها شسته شده و در حوضچه آب نمک شناور می شوند سپس در سایه خشک می گردند .

وقتی پوست نمک سود می شود در واقع دو کار عمده صورت می گیرد :اول اینکه نمک ، آب پوست را جذب می کند و دوم اینکه با حل شدن در آب به راحتی در پوست نفوذ می کند بدین ترتیب از هر دو طریق مانع فساد پوست می شود . درضمن پوست های نمک سود شده اگر در شرایط رطوبی قرار گیرند و دمای محیط بین 30-40 درجه باشد بعد از 6روز کیفیت خود را از دست داده و در ضمن خشک شدن ترد و شکننده می شوند .

در نمک سود کردن پوست اندازه ذرات نمک بایستی در نظر گرفته شود و حتی الامکان نمکهای معدنی استفاده گردد .

تعريف چرم سازی :

چرم سازی عملیاتی است که طی آن پوست فساد پذیر تبدیل به کالای (چرم) فساد ناپذیر می شود .

این عمل طی دو مرحله  اساسی انجام می شود که هر کدام به چندین مرحله تقسیم می گردد :

1. مرحله ترکاری
2. عملیات تکمیلی

مراحل ترکاری:

1. خیساندن (سوکینگ)
2. موزدایی
3. آهک دهی (لیمینگ)
4. آهک گیری (دیلامینگ)
5. آنزیم دهی (باتینگ)
6. چربی گیری
7. دباغی(تانینگ)
8. دباغی مجدد (ریتانینگ)
9. روغن دهی

ترکاری (Beam house operation):

در زمانهای قدیم برای مو زدایی و لش زنی پوست ازوسیله ای که به صورت شیب داری در کف کارگاه قرار می گرفت استفاده می کردند . این وسیله را beam می گفتند و محوطه  ای که  این وسیله در آنجا قرار می گرفت Beam house  گفته می شد . بعد ها به مرور زمان به کلیه عملیاتی که در قسمت ترکاری یا خیس کاری انجام می گیرد عبارت Beam house operation اطلاق شده است . 

1.خيساندن (soaking) :

•       خیساندن اولین مرحله چرم سازی و ترکاری است که طی آن تمامی آثار curing  از بین می رود .
•       درضمن انبارداری پوست های ترنمکی حدود 35-30% آب طبیعی خود را از دست می دهند . به خاطر وجود آب کافی در پوست های ترنمکی در مرحله سوکینگ این پوستها مشکلی پیش نمی آید . آب ساده به مدت چند ساعت پوستهای ترنمکی را دی هیدراته (جذب مجددآب) کرده و شرایط مناسب را برای عملیات بعدی دباغی فراهم می کند .
•       پوستهای خشک نمکی در مرحله سوکینگ با مشکلات زیادی روبه رو هستند که بوسیله سوکینگ اسیدی و قلیایی این مشکل برطرف  می گردد . سوکینگ قلیایی ارجح تر است بدلیل اینکه بااستفده از سوکینگ اسیدی در مرحله موزدایی به مشکل برمی خوریم .

مشکلات پوست های خشک نمکی در مرحله سوکينگ :

•     در ضمن خشک شدن پوست غلاف آبکی اطراف زنجیرهای باردار شده الکتریکی پروتئین از بین می رود و پوندهای عرضی الکترووالانسی بین رشته های پروتئین تبدیل می شود به پیوندهای عرضی بسیار محکم که در جهت طولی و عرضی الیاف پوست فیکس گردیده است .

•     همچنین در اثر خشک شدن پوست در نور آفتاب مواد موجود در الیاف ،منعقد شده و تبدیل به مواد چسبناکی می گردد که از جدا شدن الیاف از همدیگر جلوگیری می کند . 

اهداف سوکينگ :

1. حذف نمک و از بین بردن تمام آلودگی های پوست . اگر خون حذف نشود آهن موجود در آن باعث ایجاد لکه می شود . چون آهن خاصیت دباغی کنندگی دارد ازاین رو لکه ایجاد شده در مراحل بعدی هم از بین نمی رود .
2. دی هیدراته کردن پوست(جذب مجددآب)
3. نرم و پخش کردن مواد سیمانی موجود بین الیاف پوست
4. نرم و متورم کردن الیاف پوست
5. حذف چربی ها ی فیزیولوژیکی پوست
6. حذف پروتئین های کروی

آب مصرفی در سوکينگ :

•    کیفیت آب مصرفی در مرحله سوکینگ بر کیفیت و روند چرم سازی تاثیر زیادی دارد از این رو استفاده از آب براساس کیفیت آن صورت می گیرد . آب همیشه دارای مقادیر محلول یا معلق می باشد که این مواد کیفیت آب را تعیین می کنند.
•       در فرآیند چرم سازی از آب سخت استفاده نمی شود زیرا این آب در مراحل مختلف فرآیند چرم سازی ایجاد شرایط نامطلوبی میکند .

اثر سختی آب در مراحل مختلف چرم سازی:

1. در مرحله سوکینگ : باعث می شود تا پوست های خشک دیر و به سختی خیس شود .
2. مرحله آهک دهی :اثر چندانی ندارد مگر منجر به ایجاد lime blast شود (یعنی تشکیل کربنات کلسیم و منیزیم در سطح پلت).
3. مرحله آهک گیری :اگر از سولفات آمونیوم استفاده شود موقع شستشو امکان دارد مشکل پیش بیاید .
4. در دباغی گیاهی :کربنات کلسیم و منیزیم با مواد دباغی ،تانن های غیر محلول تشکیل می دهند . این ترکیبات در اثر اکسید شدن رنگ چرم را تیره می کنند.
5. در خنثی سازی :کربنات ها سرعت خنثی سازی را زیاد می کنند.
6. در رنگ رزی :رنگ های بازی به کربنات ها حساس اند. رنگ غیر یکنواخت می شود و مقداری از آن رسوب می کند .
7. در روغن دهی : به عنوان صابون کلسیمی ،روغنها را رسوب می دهند و شرایط سطح چرم را برای فینیش نامناسب می کنند.
8. در فینیش : امولسیون لاکهای محلول در آب را می شکنند .

مراتب سوکينگ :

1. سوکینگ اولیه :پوست خام دارای مقادیر زیادی تخم باکتری است  که به دلیل مقادیر بسیار زیاد نمک در مرحله انبار داری و نگهداری پوست امکان تکثیر و فعالیت ندارند . وقتی پوست در آب زیادی قرار میگیرد نمکها در آب حل شده و امکان فعالیت مجدد باکتریها فراهم می شود از این رو برای حذف تخم باکتری ابتدا پوست با مقادیر بسیار کم آب شسته می شود سپس سوکینگ اصلی انجام میگیرد .
2. سوکینگ اصلی :در حقیقت شستشوی کامل پوست است که آب به عنوان ماده اصلی  در آن مدنظر است . این مرحله را با استفاده از مواد sharpening agents تسریع می کنند .

عوامل تاثير گذار بر سوکينگ :

1. عملیات مکانیکی: پوست هایی که در آفتاب خشک می شوند قسمتی از مواد بین الیافی آنها تبدیل به مواد نامحلول می شود از این رو این قسمت ها در آب خیس نمی شوند. استفاده از ماشین لش زنی قبل از عمل سوکینگ یا لش زنی با دست برای حذف این مواد توصیه می شود.
2. اثر دما  : با بالا رفتن دمای سوکینگ خالی شدن پوست افزایش می یابد هم چنین دما باعث رشد سریع باکتریهای پروتئولیتیک می شود. بالاترین درجه حرارت برای سوکینگ 24 درجه است .بهتر است سوکینگ در شب انجام گیرد .

1. اثر ph : ph حمام سوکینگ نقش مهمی را بازی می کند پوست در ph ایزوالکتریک کمترین تورم را دارد.ph حمام سوکینگ معمولا 8-7 می باشد.اگر سوکینگ در ph بالاتر یا پائین تر از ph ایزوالکتریک صورت گیرد بایستی مقدار کافی نمک به حمام اضافه شود تا از تورم سطحی پوست جلوگیری شود .
2. استفاده از نمک : در سوکینگ پوست های خشک به دلیل جلوگیری از تورم سطحی شدید آن و پوست های خیلی تازه برای تسریع در امر حل پروتئین های کروی مثل آلبومین بایستی از نمک استفاده شود.نمک در حذف خونابه هم نقش بسزایی دارد .

مواد افزودنی  و مواد شیمیایی و بیو شیمیایی: این مواد  به منظور کاهش دادن کشش سطحی آب و تسریع عمل سوکینگ  مورد استفاده قرار می گیرند .

این مطلب ادامه دارد...